Download Ed.kushtetuese I PDF

TitleEd.kushtetuese I
File Size156.4 KB
Total Pages19
Document Text Contents
Page 1

Copyright © Valon Hasani - Per me shume Skripta dhe Libra vizitoni faqen – www.valonhasani.do.am

-1-





E DREJTA KUSHTETUESE



Emërtimi “E drejta kushtetuese” ka domethënie të dyfisht. Ai përdoret për të shënuar një
degë të vecantë të së drejtës positive të një vendi, system të caktuar normash juridike që
kanë vlerë e rëndësi kushtetuese si dhe për të shënuar disiplinën shkencore e cila merret
me studimin e sendërtimit të normave përkatsisht të së drejtës kushtetuese positive në
peaktikë.
E drejta kushtetuese si sistem normash me vlerë e rëndësi kushtetuese është paraqitur
shumë herët , me paraqitjen e institucioneve themelore shtetërore dhe rregullave për
funksionimin e tyre d.m.th me paraqitjen e shtetit.
Qysh në shtetet e para, si në Kinën e vjetër, Egjipt, shtetet e Afrikës Veriore, në territorin e
Indisë së sotme dhe shtete tjera në Azi e sidomos në Grecinë antike dhe Romën e vjetër
janë nxjerrë disa akte të shkruara me të cilat janë rregulluar cështje të rëndësishme
shoqërore e politike siq janë: prona, klasat, mardhëniet ekonomike, institucionet e
pushtetit, të drejtat dhe privilegjet e shtresave të caktuara të popullsisë, të bartësve të
pushtetit etj.
Aktet e këtilla sidomos CONSTITUTIO në Romën e vjetër paraqesin bazën dhe elementet
e para të së drejtës kushtetuese.
Rëndësi të vecantë në këtë drejtim kanë edhe Magna Charta Libertatum (1215) si dhe
aktet tjera në formë të deklaratave, kodeve, edikteve etj. Të gjitha këto të nxjerra gjatë nga
shek.XIII deri në shek.XVIII.

E drejta kushtetuese si shkencë. Është displinë shkencore e cila merret me studimin e
së drejtës kushtetuese si degë e së drejtës, përkatsisht merret me sqarimin dhe
interpretimin e normave të cilat rregullojnë materien kushtetuese, me formulimin e
institutive juridike të cilat i zbaton në degët e së drejtës si tërësi koherente pastaj në
mënyrë kritike nga aspektet e filozofizë juridike i vlerson normat kushtetuese, studion
funksionimin e sistemit kushtetues dhe efektin e tij në praktikë etj.

E drejta kushtetuese si shkencë politiko-juridike. Karakteri i saj si shkencë politike
qëndron në faktin se numri më i madh i normave juridike, me të cilat bëhet rregullimi i
materies kushtetuese kanë të bëjnë me pushtetin politik, përkatsisht me formimin dhe
organizimin e organeve shtetrore, autorizimet e tyre etj. Tërë pushtetin shtetrorë,
institucionet dhe fenomenet politike i studion nga aspekti politikologjik.






1


1
Provimi nga lënda “E drejta kushtetuese mbahet më 05.02.2005 – Prof.Dr. Arsim Bajrami

Page 9

Copyright © Valon Hasani - Per me shume Skripta dhe Libra vizitoni faqen – www.valonhasani.do.am

-9-

Teoria mbi kushtetutat reale, fiktive, reale-programatike dhe programoro-deklarative

Kushtetutat reale – konsiderohen ato kushtetuta që shprehin gjendjen ekzistuese reale
në shoqëri.
Kushtetutat fiktive – konsiderohen ato kushtetuta që nuk zbatohen në praktikë, që
fshehin gjendjen ekzistuese dhe u shërbejnë garniturave në pushtet për ta maskuar
pushtetin e tyre autokrat.
Kushtetutat reale-programatike – quhen ato kushtetuta të cilat shprehin realitetin
ekzistues e njëkohësisht përcaktojnë kahet e zhvillimit të mëtejëm.
Kushtetutat programore-deklarative – janë ato kushtetuta të cilat merren me
perspektivën dhe synimet e zhvillimit shoqëror në të ardhmen, duke mos e shprehur
gjendjen e tanishme.
Nga te gjitha këto më të preferuarat janë kushtetutat relae



Vetitë e kushtetutës



1) Së pari – Kushtetuta është ligji themelor i një vendi. Me kushtetutë caktohet organi

dhe rregullohet procedura e nxjerrjen së ligjeve. Ajo përmban rregulla juridike më të
përgjithsuara se ato që përmbajnë ligjet dhe rregullon materie më të gjërë nga ajo
që rregullohet me ligje. Dispozitat e saj kanë fuqi më të lartë juridike në raport me
dispozitat ligjore. Është ligj mbi ligjet.


2) Së dyti – kushtetuta ka vetinë e aktit më të lartë juridik. Nga kushtetuta buron dhe

mbështetet i tërë rendi juridik i vendit. Fuqinë e saj juridike më të lartë e përcakton
vet organi kushtetues nëpërmjet kushtetutës.


3) Së treti – kushtetuta ka edhe vetinë e aktit ideo-politik. Ajo është bazë jo vetëm për

rregullimin por edhe ndryshimin e mardhënieve shoqërore në një vend.


4) Së katerti – kushtetuta shquhet edhe si akt programor-deklarativ.


Përmbajtja e kushtetutës

Se cfarë përmbajtje do të ketë kushtetuta varet nga vullneti i kushtetutdhënësit. Ai është i
lirë të caktojë përmbajtjen, strukturën, vëllimin dhe cështjet tjera që do ti rregullojë me
kushtetutë.
Ka raste të rralla kur hartimi i kushtetutës nuk shpreh vullnetin e lirë të kushtetutvënësit si
p.sh kur kemi marveshje ndërkombëtare si Kushtetuta e Qipros e cila doli nga marveshja
e Dejtonit 1996.
Kushtetuta përmban të drejtat dhe liritë e njeriut dhe të shtetasit, përjashtim nga kjo ka
bërë Kushtetuta e SHBA-ve 1787 për arsye se është bërë skllavërimi i njerzve ku pas 4
viteve ajo u plotësua me 10 amendamente kushtuar kësaj qështje.
Të gjitha kushtetutat përmbajnë dispozita kushtuar kësaj cështje. Të gjitha kushtetutat
përmbajnë dispozita kushtuar pushtetit shtetëror. Disa kushtetuta përmbajnë edhe
dispozita ligjore.

Page 10

Copyright © Valon Hasani - Per me shume Skripta dhe Libra vizitoni faqen – www.valonhasani.do.am

-10-

Përberja (struktura) e kushtetutës

Kemi kushtetuta shumë të shkurta (e Tajlandës 1959 me vetëm 30 nene dhe tre faqe text)
dhe shumë të vëllimshme (kushtetuta e Indisë 1949 e cila ka 395 nene dhe 9 shtojca me
text prej 131 faqesh).
Shumica e kushtetutave përbëhen nga:

- Preambula dhe
- Pjesa normative



Preambula (lat.preambulum – hyrje, parahyrje, parathënie)
Gjendet në fillim të kushtetutës dhe është e ndarë nga pjesa normative e saj. Ka rasta kur
preambula futet në kushtetutë në formë të parimeve themelore apo deklaracion mbi
parimet e sistemit të proklamuar.
Preambula zakonisht është e shkurtër dhe koncize. Ajo shpreh bazën ideore dhe qëllimet
e hartimit të kushtetutës. Për dallim nga pjesa normative ajo është tërësi kontinuele dhe
nuk është e ndarë në nene. Ajo nuk ka efekt juridik. Preambula praktikohet në kushtetutat
e miratuara pas revolucioneve, pas luftrave nacional-clirimtare. Preambulën e hasim qysh
në kushtetutën e SHBA-ve 1787 por edhe në kushtetutën e Kosovës si vend i tranzicionit
1990.

Pjesa normative – paraqet pjesën qëndrore, gjegjësisht kushtetutën e një vendi. Në të
shprehet përmbajtja e tekstit kushtetues. Ajo është e shënuar sipas neneve me numra.
Pjesa normative ndahet në pjesë dhe kaptina me përjashtim të kushtetutave të shkurta.
Kështu p.sh kushtetuta e SHBA-ve përmban vetëm 7 nene(articles), disa prej tyre janë të
gjatë dhe ndahen në nënkaptina të përbëra nga disa aline të shënuara me numra arab.
Disa kushtetuta bashkëkohore përmbajnë këto pjesë:

- Dispozitat e përgjithshme
- Liritë dhe të drejtat e njeriut dhe shtetasit
- Organin legjislativ
- Shefin e shtetit
- Organin ekzekutiv
- Organin gjyqsor
- Ndarjen territoriale
- Vetqeverisjen lokale
- Mbrojtjen dhe ushtrinë


Në kushtetutat e vendeve federative hasim pjesë të vecanta kushtuar njësive federale dhe
raportet midis organeve federative dhe njësive federale.

Page 18

Copyright © Valon Hasani - Per me shume Skripta dhe Libra vizitoni faqen – www.valonhasani.do.am

-18-

KUSHTETUTA E BRSS 1936

Pas revolucionit të tetorit të vitit 1918 ëshët miratuar kushtetuta e parë socialiste në
historinë e kushtetutshmërisë kushtetuta e RSFRS – kushtetuta e Leninit.
Sipas sa “Organet lokale janë organet më të larta të pushtetit në territorin e tyre”.
Pas formimit të BRSS në vitin 1924 miratohet kushtetuta e parë federative më të cilën
vërtetohet formimi i shtetit sovjetik federativ.
Në vitin 1936 emrohet kushtetuta e dytë sovjetike e njohur si “Kushtetuta e Stalinit” ngase
ai ishte në krye të komisionit për hartimin e saj. Kushtetuta e BRSS e vitit 1936 ishte në
fuqi deri në vitin 1977 kur u zëvendësua me të ashtuquajturën “Kushtetuta e Brezhnjevit”
Kushtetuta e 1936 është e njohur për nga sistemi centralist i pushtetit dhe roli udhëheqës i
partisë në qeverisjen e shoqërisë. Kështu zhdukën edhe disa zgjedhje nga kushtetuta e
BRSS-s lidhur me vetqeverisjen lokale si bazë mbi të cilën është ndërtuar sovraniteti
popullor dhe piramida e organeve shtetrore.
Ndikimi i kësaj kushtetute si dhe i BRSS dhe Stalinit në kushtetutat dhe vendet e
mëvonnshme ka qenë mjerisht shumë i madhë duke e zbatuar centralizmin si sistem të
qeverisjes dhe totalitarizmit shtetror si ideologji e praktik.



KUSHTETUTA E ITALISË 1948

Është miratuar pas ngadhnjimit të forcave demokratike mbi fashizmin në Itali. Ajo u
miratua nga Kuvendi Kushtetues më 1948.
Rëndësia e saj qëndron në fakin e likuidimit të fashizmit dhe “Kushtetutshmërisë” se
Musolinit suprimohet monarkia dhe vendoset republika parlamentare. Kjo kushtetutë
garanton liritë personale , të drejtat kulturore, socialo-ekonomike dhe politike të shtetasit
dhe njeriut.
Parlamenti është organi legjislativ i përbërë nga dy dhoma me mandat 5 vjeqar i cii
zgjidhte kryetarin e Republikës kurse qeverinë e zgjedh kryetari i republikës.
Gjykatën kushtetuese e zgjedh parlamenti, ndërsa kryetari e kryeson mbledhjen e këshillit
suprem të magjistraturës.
Kryetari ka të drejtë ta shpërndajë parlamentin të kthej ligjet në rishqyrtim dhe ka të drejtë
të vetos suspenzive.
Në bazë të kësaj kushtetute Italia shquhet nga decentralizimi administrativ dhe
regjionalizmi. Ajo ndahet në 5 krahina që kanë autonomi politiko-territoriale.

Similer Documents