Download George Basalla - Teknolojinin Evrimi PDF

TitleGeorge Basalla - Teknolojinin Evrimi
File Size23.0 MB
Total Pages369
Document Text Contents
Page 1

GEORGE BASALLA

TEKNOLOJİNİN EVRİMİ

Page 2

George B asalla
Teknolojinin Evrimi

Page 184

George Bas alla 183

ları karşılayacak icatların fazlasıyla talep edildiği ve kâr getire­
ceği de bir gerçek; ama yine de kalıcı başarılara dönüştürüle-
miyorlar.

Em ek Kıtlığı

İktisat biliminde emek kıtlığının, insan gücü ve emeğinden ta­
sarruf sağlayan buluşların icat edilmesine yönelik bir çabaya
neden olduğu önermesi, ilk kez 1932 yılında John R. Hicks ta­
rafından ortaya atılmıştı. Hicks, sermaye malları (toprak hari­
cinde sermaye olarak kullanılan tüm mallar) icatlarının “doğal
olarak”, azalma belirtisi gösteren herhangi bir üretim, sermaye
veya emek faktörünün azaltılmasına doğru yöneleceğini iddia
etmişti. Hicks’in bu varsayım doğrultusunda ulaştığı sonuç ise
şöyleydi: Sermaye, geçen birkaç yüzyıl boyunca Avrupa’da
emeğe kıyasla çok daha kolay elde edilebildiği için insan gücü
ve emeğinden tasarruf sağlayan icatların yaratılması için doğal
bir teşvik zaten mevcuttu. Hicks’in düşüncesinin daha eski bir
versiyonuna, 19. yüzyıl ortalarında İngiltere ve Amerika Birle­
şik Devletleri’ndeki endüstriyel çelişmeleri karşılaştıran gezgin­
lerin, mühendislerin ve imâlatçıların yazılarında da rastlayabili­
riz. Bu gözlemciler, insan emeğinden tasarruf sağlayan icatla­
rın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki üstün konumunu bu ülke­
de emeğin kıt oluşuna bağlıyorlardı.

“Uluslararası Endüstri Ürünleri Büyük Sergisi, 1851”, dün­
ya işliği olarak İngiltere’nin başarısını kutluyordu. Buna karşın,
birçok üstün İngiliz imâlat çeşidi arasında kamuoyunun ilgisini
çeken bazı Amerikan yapımı ürünler de vardı. Bu ürünler, mev­
cut İngiliz ve Avrupa imâlat pratiğinden kesin bir kopuşu yan­
sıtıyor ve yeni, Amerikan tarzı bir ürün imâlatının doğuşuna
dikkat çekiyordu. “Amerikan imâlat sistemi” olarak bilinen bu
farklı üretim tarzı, üretilen ürünleri oluşturan parçaları şekil­
lendirmek için seri halde çalıştırılan, emekten tasarruf sağlayıcı
makinelerin yoğun olarak ve özel amaçlarla kullanılmasını ola­
naklı kılıyordu.

Page 185

Büyük Sergi’den bir yüzyıl sonra ekonomi tarihçisi H. J.
Habakkuk, 19. yüzyıl başlarında Ingiltere ve Amerika Birleşik
Devletlerinde kullanılan emekten tasarruf sağlayıcı icatlar üze­
rine karşılaştırmalı bir inceleme yayınladı. Habakkuk, ekono­
mik ve toplumsal sahnede o güne kadar belli belirsiz tartışılmış
olan bir konuyu ele alıyor ve modern ekonomi kuramı bağlamı­
na oturtuyordu.

Habakkuk, incelemesine 19. yüzyılın ilk yarısında Amerika
Birleşik Devletlerindeki bereketli ve elde edilebilir toprakların
bolluğuna dikkat çekerek başlıyordu. Tarımsal verim yüksekti
ve kâr doğrudan doğruya, toprağa sahip olan ve toprağı işleyen
çiftçilere gidiyordu. Böylelikle Amerikan endüstrisi, tarım sek­
törüne karşı rekabet edebilecek ücretler teklif etmeye zorlandı.
Toprağın bolluğu ama buna karşılık emeğin kıtlığı, Amerikalı­
ları endüstri için olduğu kadar tarım sektörü için de emekten
tasarruf edebilecek buluşlar üretmeye yönlendirdi. ‘McCormick
biçerdöveri’, bu dönemin en ünlü icadıdır; ama kesinlikle Ame­
rikan çiftçilerinin az sayıda işçiyle çok fazla toprağı ekip biçme­
lerini sağlamış olan tek makine değildir. Makineleşme, topra­
ğın kıt ama emeğin bol ve ucuz olduğu İngiltere’de tarımcılar
için o kadar da cazip bir seçenek değildi.

Endüstriyel emek, Amerika Birleşik Devletleri’nde sadece
İngiltere’de olduğundan daha pahalı değildi; ayrıca emeğin
kaynağı da daha az esnekti. Kısacası, bir bütün olarak Ameri­
kan endüstrisi, fazladan işgücüne ihtiyaç duyulduğu dönemler­
de bu ihtiyacı karşılamada sıkıntı çekiyordu. Amerika Birleşik
Devletleri’nde emeğin esnek olmayışının nedeni, toprağın bol
oluşu, nüfusun görece azlığı ve yüksek ulaşım bedeli gibi olgu­
larla bağlantılıydı. Emeğin 19. yüzyıla kıyasla daha pahalı ve
daha az esnek olduğu 18. yüzyıl İngilteresi’nde endüstri, emek­
ten tasarruf sağlayan teknikler geliştirerek bu sorunun üstesin­
den gelebilmişti. Bu çözüm, Endüstri Devrimi ile ilişkilendirdi-
ğimiz teknolojik değişimlere yol açmıştı. Bu nedenle 19. yüzyıl­
da Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşanan emekten tasarruf

184 Yenilik (2): Sosyo-Ekonom ik ve Kültürel Etkenler

Page 368

Teknolojinin Evrim i 367

W

Watt, James, 41, 61, 62, 63, 66,
67, 70, 73, 103, 130, 131,
149, 152, 235, 334

Wells, H. G., 121
White Jr., Lynn, 210, 215
Whitney, Eli, 41,48, 57, 58,

59, 60 ,61 ,65 , 67, 96, 99,
102, 103

Winner, Langdon, 315, 316,
317

Wright, Orville and Wilbur, 48,
223, 334

Y

yangın, 80, 266
yarı iletken, 73, 74, 77, 137,

138, 139
yeni malzemeler, 173

z
zeplin, 290
Zonca, Vittorio, 134, 135
zorunluluk, 15

Page 369

Stanley Kubrick. 2001: A Space Odyssey filminin girimimle insan­
lığın şafağında bir su birikintisi etrafında verilen mücadeleyi be­
timlerken. bir kemik parçasını silah olarak daha önce defalarca
test etmiş, topluluğun geri kalan üyelerine göre belki bira/ cesur,
bira/ daha farklı düşünen Üyesinin liderliğinde kazanılmış llk-
çağ'a özgü bir savaşı anlatır. Zaferin getirdiği coşkuyla bu öncü
kahraman, silahını havuya fırlatır ve bu siluh gizemli bir değişim
içinde, şeklen de benzediği bir uzay aracına dönüşür.

Bilim tarihçisi Georgc Basalla. teknoloji ve teknoloji tarihi ala­
nında yapılmış bütün önemli kaynaklan tarayarak yaptığı çalış­
masının ışığında konuyu toplumsal, ekonomik, kültürel, antropo­
lojik. bilimsel ve askeri tüm yönleriyle ele alıyor.

Bu kapsamda Basalla. teknolojik değişmeler neden ve nasıl gerçek­
leşir m im su etrafında üç temel üzerine yoğunlaşır. Bunlar: Çeşitli-

sürekliliği've avıklanması-kullanımdan kalkması.

Yine bu esaslar üzerinde şu somlar ele alınır: Bilimsel keşifler ve
teknolojik değişme ile toplumsal, kültürel, ekonomik ve askeri ihti­
yaçlar arasında nasıl bir hağ vardır? Teknolojik buluş birkaç dahi­
nin eseri midir, yoksa birçok bileşeni olan karmaşık bir toplumsal
süreç midir? Watt. Bell. Edison. Maxwell. Hertz. Marconi. Wright
kardeşler gibi öncüleri ortaı a çıkaran motivasyonlar ve koşullar ne­
lerdi? Doğu ile Batı'yı birbirinden ayıran bilimsel ve teknolojik
uçurumun kaynağı nedir’.' Neden matbaa, banıt ve pusula ilkin
Çin’de ortaya çıktığı halde Batı’daki gibi bir kültürel ve teknolojik
değişime yol açmadı'’ Nükleer enerjinin, bilişim ve iletişim lekno-

Similer Documents